پیامدهای توافق تجارت آزاد اتحادیه اروپا و مرکوسور چیست؟

پس از ۲۵ سال مذاکره، اتحادیه اروپا و بازار مشترک جنوبی، که به نام مرکوسور شناخته می‌شود (شامل برزیل، آرژانتین، اروگوئه و پاراگوئه) به یک توافق برای تجارت آزاد و همکاری دوجانبه دست پیدا کردند.

در صورت تصویب، این توافق بازاری با حدود ۸۰۰ میلیون شهروند ایجاد خواهد کرد. همچنین می‌تواند قیمت کالاها را برای مصرف‌کنندگان کاهش دهد و سرمایه‌گذاری را نیز چندین برابر بیشتر کند.

این توافق تاریخی نشان می‌دهد که دو قاره با طرز فکری مشابه به یکدیگر، هنوز هم می‌توانند از تجارت آزادی که مبتنی بر قانون است، حمایت کنند؛ آن هم درست در شرایطی که حمایت‌گرایی، جهانی‌زدایی (کاهش جهانی‌شدن) و تجزیه ژئوپلیتیکی، بیشتر از هر زمان دیگری در حال افزایش است.

ماهیت توافق انجام‌شده چیست؟

مذاکرات بین اتحادیه اروپا و مرکوسور (که هر دو از بزرگ‌ترین بلوک‌های تجاری جهان محسوب می‌شوند) از سال ۱۹۹۹ آغاز شده است. در سال ۲۰۱۹، کمیسیون اروپا توانست به یک توافق اولیه با کشورهای مرکوسور دست پیدا کند.

به موجب تحقق اهداف اصلی این توافق، تعرفه‌های کالاهای صنعتی در کشورهای مرکوسور کاهش یافته و همزمان، تجارت محصولات کشاورزی در اتحادیه اروپا آزاد شد. این بخش برای مدتی طولانی، تحت حمایت سیاست‌های اتحادیه اروپا قرار داشته است.

با این حال، نهایی شدن این توافق برای سال‌ها متوقف شد. دلیل آن نیز نگرانی‌های فرانسه و برخی از دیگر کشورهای اتحادیه اروپا بود؛ کشورهایی که خواستار تضمین‌های زیست‌محیطی از برزیل بودند و همچنین از خسارات احتمالی به کشاورزان اروپایی بیم داشتند. از آن طرف نیز، دولت‌های حمایت‌گرای برزیل و آرژانتین نیز تصویب این توافق را در اولویت خود قرار نداده بودند.

سرانجام در ۶ دسامبر ۲۰۲۴، توافق جدیدی در مونته‌ویدئو امضا شد. این توافق مهم‌ترین توافقی است که اتحادیه اروپا تاکنون منعقد کرده؛ همچنین تنها توافق مرکوسور با یک بلوک تجاری بزرگ محسوب می‌شود. این موضوع به آن معنی است که محصولات اروپایی تحت شرایطی بسیار بهتر از محصولات آمریکایی یا ژاپنی وارد بازار مرکوسور خواهند شد.

توافق مذکور بیشتر از ۹۰ درصد از تجارت‌های دوجانبه را از پرداخت تعرفه‌های معمول، معاف می‌کند. به‌علاوه، موجب صرفه‌جویی ۴ میلیارد یورویی در سال برای صادرکنندگان اروپایی نیز می‌شود. همه این‌ها در حالی است که محصولات آمریکای جنوبی نیز دسترسی آسان‌تری به بازارهای اروپایی خواهند داشت؛ به‌ویژه در آن دسته از کالاهای کشاورزی که قدرت رقابتی اتحادیه مرکوسور برای آن‌ها بیشتر است.

تا پیش از این، روابط تجاری بین این دو منطقه، از آنچه که باید و شاید، توسعه کمتری پیدا کرده بود. این توافق قرار است وضعیت موجود را تغییر داده و درهای بازار بسته و محافظت‌شده مرکوسور را به روی کالاهای صنعتی اروپایی باز کند. برای مثال، تعرفه‌های مالیاتی قبلی برای خودرو، منسوجات و ماشین‌آلات بین ۱۴ تا ۳۵ درصد بوده است.

همچنین شایان ذکر است که توافق مذکور، حفاظت از ۳۵۷ نشان جغرافیایی اروپایی را هم تضمین می‌کند؛ به بیان دیگر، صادرات محصولات کشاورزی خاص مانند شراب و پنیر نسبت به گذشته تقویت خواهند شد.

علاوه بر موارد قبلی، شرکت‌های اروپایی نیز به بازارهای تأمین عمومی مرکوسر، دسترسی بهتری خواهند داشت. (مانند بخش‌های خدماتی پرارزش یا مواد خام حیاتی مانند لیتیوم) در مقابل نیز، اتحادیه اروپا تعرفه‌های مالیاتی خود را بر محصولات کشاورزی و سایر کالاها کاهش داده و از طریق Global Gateway، مبلغ ۱.۸ میلیارد یورو را برای حمایت از فرایند «گذار سبز و دیجیتال» مرکوسور اختصاص خواهد داد.

فراتر از جنبه‌های اقتصادی، این توافق تعهداتی را نیز در رابطه با افزایش استانداردهای کارگری که به توافق پاریس پایبند هستند، شامل می‌شود. همچنین، اقداماتی برای جلوگیری از جنگل‌زدایی (که یکی از مطالبات کلیدی اتحادیه اروپا بوده است) نیز در این توافق گنجانده شده است.

در مجموع، این توافق با ایجاد یک محیط اقتصادی قابل‌پیش‌بینی، کاهش موانع تعرفه‌ای و غیرتعرفه‌ای و همچنین تقویت رشد و توسعه رفاه، آن هم به‌ویژه برای کسب‌وکارهای کوچک و متوسط، اهدافی را همچون افزایش تجارت و سرمایه‌گذاری دنبال می‌کند.

چرا و چگونه این توافق ممکن شده است؟

پس از ۲۵ سال توقف در مذاکرات، بسیاری از متخصصان درباره شانس موفقیت مشارکت اتحادیه اروپا و مرکوسور تردید داشتند. مقاومت کشاورزان اروپایی، به‌ویژه در فرانسه، لهستان و ایرلند، یکی از موانع اصلی تحقق این توافق بود. این گروه‌ها از رقابت شدید با تولیدکنندگان و کشاورزان آمریکای لاتین که از مزیت رقابتی بیشتری برخوردارند، هراس داشتند. از طرف دیگر، موافقان این توافق از جمله اسپانیا، پرتغال، آلمان و برخی کشورهای شمال اروپا، تلاش کردند تا مخالفت‌های موجود را خنثی کنند.

با این حال، سه عامل باعث شد که این توافق مذکور در نهایت به وقوع بپیوندد:

1. افزایش حمایت‌گرایی جهانی؛ که با انتخاب مجدد دونالد ترامپ بیش از پیش برجسته شد و اتحادیه اروپا و مرکوسور را به عمل واداشت. هر دو بلوک تجاری که از یک نظم اقتصادی باز و مبتنی بر قوانین حمایت می‌کنند، این توافق را راهی برای تأکید بر تعهدشان دانستند.
2. حمایت سران جدید کشورهای آمریکای جنوبی از این توافق؛ لوئیس ایناسیو لولا دا سیلوا، رئیس‌جمهور برزیل، و خاویر مایلی، رئیس‌جمهور آرژانتین، هر دو از این توافق حمایت کردند. اروگوئه نیز همیشه از طرفداران این توافق بوده است، زیرا اقتصاد کوچکی دارد که به شدت وابسته به صادرات است.
3. ملاحظات استراتژیک در اتحادیه اروپا؛ تا پیش از این، رهبران اتحادیه اروپا نگرانی‌هایی بابت رشد سریع تجارت و سرمایه‌گذاری چین در آمریکای لاتین داشتند. همچنین کمیسیون جدید اتحادیه اروپا نیز که در ۱ دسامبر کار خود را آغاز کرده است، قصد داشت تا دوره خود را با ارائه نتایجی سریع شروع کند؛ به همین دلیل باعث شد که روند دستیابی به توافق را سرعت ببخشد.

مراحل بعدی این توافق چیست؟

در حال حاضر، فرایند تصویب این توافق، به‌ویژه در اتحادیه اروپا، همچنان با چالش‌هایی روبه‌رو است. در اتحادیه مرکوسور نیز، این توافق باید توسط پارلمان‌های ملی تأیید شود؛ اما حتی اگر برخی کشورها آن را تصویب نکنند، توافق همچنان برای سایر کشورهایی که آن را تأیید کرده‌اند، اجرا خواهد شد.

نهایی‌شدن تواقف در اتحادیه اروپا، روند پیچیده‌تری دارد. پس از ترجمه توافق به تمامی زبان‌های رسمی اتحادیه، این توافق برای تصویب به شورای اروپا ارسال خواهد شد. وزرای تجارت کشورهای اتحادیه اروپا، نماینده‌های حاضر در این شورا هستند.

اگر حداقل ۴ کشور که مجموعاً ۳۵ درصد از جمعیت اتحادیه را تشکیل می‌دهند آن را رد کنند، توافق نیز به طور کلی متوقف خواهد شد. فرانسه، اتریش و لهستان مخالفت خود را قبلا اعلام کرده‌اند، اما برای مسدود کردن توافق، همچنان به یک کشور بزرگ دیگر نیز نیاز دارند. این احتمال وجود دارد که ایتالیا به کشورهای مذکور بپیوندد. همچنین ممکن است که در ماه‌های آتی، تضمین‌هایی که کمیسیون اروپا به کشاورزان اروپایی ارائه می‌دهد بتواند کشورهای مردد را متقاعد کند.

اگر این توافق در شورای اروپا رد نشود، در مرحله بعدی باید توسط پارلمان اروپا تصویب شود. برخی از بخش‌های این توافق که مربوط به لیبرال‌سازی تجارت است، فقط به تأیید پارلمان اروپا نیاز دارد؛ اما بخش‌هایی که به صلاحیت‌های حاکمیتی مربوط می‌شوند (مانند حل‌وفصل اختلافات و حمایت از سرمایه‌گذاری) باید به‌طور جداگانه توسط هر یک از پارلمان‌های ملی تصویب شوند.

بنابراین، حتی اگر روند تصویب در اتحادیه اروپا بدون مشکل پیش برود، فرایند کاهش تعرفه‌های مالیاتی تا چند ماه طول خواهد کشید و اجرای کامل سایر بخش‌های توافق نیز ممکن است بیشتر از ۱ سال زمان ببرد. بااین‌حال، امضای این توافق نشان از تمایل بالای کشورها به لیبرال‌سازی اقتصاد دارد؛ کشورهایی که در زمینه تهدیدهای همکاری و جنگ‌های اقتصادی احتمالی، حفظ نظم اقتصاد آزاد و مبتنی بر قوانین پایدار و قابل‌پیش‌بینی را گرامی می‌شمارند.

بیشتر بخوانید: اقامت دائم پاراگوئه